28η Οκτωβρίου 1940: Το «Όχι» που γέννησε ένα παγκόσμιο έπος
Μία από τις λαμπρότερες σελίδες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας γράφτηκε στις 28 Οκτωβρίου 1940, όταν η χώρα ορθωσε το ανάστημά της απέναντι στις φασιστικές αξιώσεις και ενεπλάκη στη δίνη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Το τελεσίγραφο της αυγής και η άμεση απόρριψη
Το ρολόι έδειχνε σχεδόν 3:00 το πρωί της 28ης Οκτωβρίου, όταν ο Ιταλός πρέσβης, Εμανουέλε Γκράτσι, κατέφθασε εκτάκτως στην οικία του πρωθυπουργού Ιωάννη Μεταξά. Το έγγραφο που του παρέδωσε απαιτούσε την ανεμπόδιστη προέλαση των στρατευμάτων του Μουσολίνι εντός των ελληνικών συνόρων και την παράδοση καίριων στρατιωτικών υποδομών.
Η απάντηση της ελληνικής πλευράς υπήρξε κατηγορηματική. Με τη γαλλική φράση «Alors, c’est la guerre» («Συνεπώς, έχουμε πόλεμο»), εκφράστηκε η καθολική βούληση του έθνους. Η άρνηση αυτή συμπυκνώθηκε ιστορικά στη μονοσύλλαβη λέξη «ΟΧΙ», δίνοντας το σύνθημα για την καθολική αντίσταση του λαού.
Η ιταλική εφόρμηση και το μέτωπο της Πίνδου
Μόλις λίγες ώρες μετά τη συνάντηση, οι ιταλικές μεραρχίες εισέβαλαν στην επικράτεια ορμώμενες από την κατεχόμενη Αλβανία. Το κύριο βάρος των πολεμικών επιχειρήσεων έπεσε στην Ήπειρο και στην οροσειρά της Πίνδου, όπου οι Έλληνες μαχητές κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν τον εισβολέα κάτω από ακραίες καιρικές συνθήκες και σε δύσβατα ορεινά περάσματα.
Η κινητοποίηση της ελληνικής κοινωνίας υπήρξε ακαριαία. Ενώ οι στρατευμένοι σπεύδαν στην πρώτη γραμμή, ο άμαχος πληθυσμός συνέδραμε με κάθε μέσο. Ξεχωριστό κεφάλαιο στην ιστορία έγραψαν οι γυναίκες της Πίνδου, οι οποίες μετέφεραν πολεμοφόδια και τρόφιμα στα αποκλεισμένα υψώματα, αψηφώντας το χιόνι και τους κινδύνους.
Η μεγάλη αντεπίθεση και η απελευθέρωση πόλεων
Παρά την αρχική υπεροχή του αντιπάλου, η ιταλική προέλαση ανεκόπη οριστικά. Εντός του Νοεμβρίου του 1940, οι ελληνικές δυνάμεις ανάγκασαν τον ιταλικό στρατό σε υποχώρηση και πέρασαν στην αντεπίθεση.
Προωθούμενος στο αλβανικό έδαφος, ο ελληνικός στρατός απελευθέρωσε σημαντικά αστικά κέντρα της Βορείου Ηπείρου, όπως την Κορυτσά και το Αργυρόκαστρο. Η νίκη αυτή είχε τεράστιο διεθνή αντίκτυπο, καθώς κατέρριψε το αήττητο του Άξονα και ενέπνευσε τους συμμάχους, ενώ οι σκληρές μάχες παρατάθηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια του χειμώνα.
Η γερμανική εισβολή και η μαύρη περίοδος της Κατοχής
Η εξέλιξη του πολέμου ανάγκασε τη ναζιστική Γερμανία να επέμβει προς υποστήριξη της συμμάχου της. Στις 6 Απριλίου 1941, τα γερμανικά στρατεύματα εισέβαλαν στην Ελλάδα μέσω Βουλγαρίας και Γιουγκοσλαβίας.
Παρά τη γενναία υπεράσπιση των συνόρων από τις ελληνικές και συμμαχικές δυνάμεις, η γερμανική πολεμική μηχανή έκαμψε την αντίσταση και η χώρα πέρασε στη σκοτεινή περίοδο της Κατοχής. Ακολούθησαν χρόνια σκληρής δοκιμασίας, με κύρια γνωρίσματα τον λιμό, τις μαζικές εκτελέσεις και τις εκτεταμένες καταστροφές.
Η σημασία της εθνικής επετείου
Η 28η Οκτωβρίου καθιερώθηκε ως εθνική εορτή, η οποία τιμάται κάθε χρόνο σε όλη την επικράτεια με μαθητικές και στρατιωτικές παρελάσεις, απότιση φόρου τιμής και καταθέσεις στεφάνων.
Η ιστορική μνήμη της ημέρας υπερβαίνει τη ρητορική μιας άρνησης. Αντιπροσωπεύει τη συλλογική απόφαση για υπεράσπιση της ελευθερίας, τους αγώνες στα πεδία των μαχών και τις ανείπωτες θυσίες του λαού απέναντι στον φασισμό.
